KANAPES AVGA

 

Ιστορικές μνήμες

 

 

               Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΣ, Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΤΙΤΖΑΡΗ   Φ Κουντ.

Το 1821 ξαναζεί μετά από 90 χρόνια στα ήρεμα αλλά ταραγμένα νερά του Αιγαίου. Η πυρπόληση της Οθωμανικής ναυαρχίδας στα νερά της Χίου ξαναζωντανεύει λίγα μίλια βορειότερα, έξω από τα στενά των Δαρδανελίων. Μόνον που αντί για πυρπολικό με ήρωα τον Κ. Κανάρη, τώρα έχουμε το Θωρηκτό «Γ.ΑΒΕΡΩΦ» με ήρωα τον Π. Κουντουριώτη, ο οποίος κατατρόπωσε την Οθωμανική Ναυαρχίδα και ανάγκασε ολόκληρο τον Τουρκικό στόλο να επιστρέψει και να καλυφθεί πίσω από τα παράκτια πυροβολεία των Δαρδανελίων.

03 Δεκεμβρίου 1912. Ναυμαχία της Έλλης.

(η ονομασία, από το ακρωτήριο Έλλης, της χερσονήσου της Καλλίπολης).

Την 1η Δεκεμβρίου 1912 το καταδρομικό Μετζηδιέν πραγματοποίησε μια σύντομη ανιχνευτική επιδρομή μπροστά στα Στενά, με βάση μία φήμη για δήθεν προσάραξη του Γ.ΑΒΕΡΩΦ στην Ίμβρο, και αντάλλαξε μερικούς κανονιοβολισμούς με τα περιπολούντα Ελληνικά πλοία. Η σύντομη αυτή εμπλοκή κινητοποίησε τον Ελληνικό στόλο που άφησε το αγκυροβόλιό του και άρχισε να περιπολεί έξω από τα Στενά.

Ο Κουντουριώτης με την αποφασιστικότητα που το διέκρινε και θέλοντας να κρατήσει την υπόσχεση που είχε δώσει στο Πρωθυπουργό την 5η Οκτωβρίου, κατά την αναχώρηση του Στόλου από τα ήρεμα και καταγάλανα νερά του Σαρωνικού για τις μακρινές θάλασσες των τουρκικών ακτών, λέγοντας «Κύριε πρόεδρε να είσθε βέβαιος ότι θα ακολουθήσωμεν το παράδειγμα των προγόνων μας του Εικοσιένα» εφάρμοσε το σχέδιο του.

Ήταν οπαδός του Νέλσωνα που έλεγε ότι «Ο σωστός τρόπος της ναυμαχίας είναι να έχεις μπροστά σου τον εχθρό και να τον κτυπάς ώσπου να τον βουλιάξεις» και όπως ο ίδιος είχε σημειώσει σε κείμενο «Διότι μόνον εις την νίκην αποβλέπουμεν», γιατί πίστευε ότι η τύχη βοηθάει τους τολμηρούς και έτσι γράφονται οι εποποιίες.

Γιατί φέρνοντας ένα βαρύ όνομα, δεν ήθελε να φανεί μικρότερος των περιστάσεων, αλλά αντάξιος των προγόνων του.  

Και πράγματι την 3η Δεκεμβρίου, ένα ήρεμο πρωινό, χαρά Θεού, θαύμα της Ελληνικής ημέρας στις 08.20 το Βέλος, πλοίο περιπολίας στα Στενά, αναφέρει ΕΞΟΔΟΣ ΤΟΥ ΕΧΘΡΟΥ, και αμέσως το ΑΒΕΡΩΦ προς τα αντιτορπιλικά ΕΧ, ΕΧ, ΕΧ. (Εχθρός! Έλθετε πλησίον μας).

Η μεγάλη ημέρα για την δόξα του Ελληνικού Στόλου και του Ελληνισμού, μετά την ταπεινωτική ήτα του 1897 είχε έλθει.

Στις 08.26 σήμα του ΑΒΕΡΩΦ προς τα πλοία της μοίρας «Έλθετε αμέσως προς συνάντησή μας» ενώ επαίρει συγχρόνως γενικό σήμα πολεμικής εγέρσεως.

Οι εντολές προς τα πλοία συνοδείας συνεχείς.

Ενώ στις 09.00 από το ΑΒΕΡΩΦ αποστέλλεται το Ιστορικό σήμα του Ναυάρχου προς όλα τα πλοία του Στόλου.

«ΠΛΟΙΑ ΣΤΟΛΟΥ. Με την δύναμη του Θεού και τας ευχάς του Βασιλέως και εν ονόματι του δικαίου πλέω μεθ’ορμής ακαθέκτου και με την πεποίθησιν της νίκης εναντίον του εχθρού του έθνους.                                                                                             ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΏΤΗΣ»

που θα μείνει εσαεί, για να εμπνέει και να καθοδηγεί όλους τους μεταγενέστερους επιτελείς του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.

Στις 09.10 αυτοπροσώπως ο Κουντουριώτης, για να ενθαρρύνει το πλήρωμα του πλοίου, περιέρχεται τις διάφορες θέσεις με τον Σταυρό του Παναγίου Τάφου ανηρτημένο στο στήθος του και ακολουθούμενος από τον ύπαρχο Π. Βούλγαρη και τον αρχιμανδρίτη Δάφνου.

Ο Ελληνικός Στόλος έχει ζυγώσει τον εχθρό στα 14.000 μέτρα όταν ο οιακιστής του ΑΒΕΡΩΦ διέκρινε, με τα κιάλια, από το κατάρτι του ΧΑΪΡΕΔΙΝ ΒΑΡΒΑΡΟΣΑ να κατεβαίνει ένα μεγάλο σήμα. Ήτανε το σήμα του τούρκου ναυάρχου και σήμαινε: «Αρχίσατε πυρ ταχύ». Η ώρα ήτανε 09.22

Το ΑΒΕΡΩΦ με κυβερνήτη τον Σ. Δούσμανη με κατάλληλους αλλά και ριψοκίνδυνους ελιγμούς βάλει συνεχώς, όπως και όλα τα πλοία, εναντίον του εχθρού πλησιάζοντάς τον συγχρόνως στα 11.000 μέτρα.

Όταν ο Κουντουριώτης αντιλήφθηκε ότι ο συνεχής κανονιοβολισμός από απόσταση δεν προσέφερε πολλά αποτελέσματα, λόγο αφ’ ενός μεν της μη σωστής εκπαίδευσης των πληρωμάτων και των δύο πλευρών, αλλά και λόγω των περιορισμένων μέσων ακριβείας, παίρνει την πιο κρίσιμη απόφαση και υψώνει στον ιστό του ΑΒΕΡΩΦ το σήμα Ζ (κινήσεις μου ανεξάρτητες από τον υπόλοιπο στόλο). Αύξησε την ταχύτητα του πλοίου σε περισσότερους από 20 κόμβους, προσπέρασε τον εχθρικό στόλο και στράφηκε μπροστά από αυτόν, με τρόπο που να του κλείσει τον δρόμο. Το τακτικό αυτό πλεονέκτημα άλλαξε τα δεδομένα της ναυμαχίας. φ

Μπροστά στην ευελιξία του ΑΒΕΡΩΦ η Οθωμανική γραμμή μάχης αναγκάστηκε να ελιχθεί και να αλλάξει πορεία, τα πλοία αναμίχθηκαν, η πειθαρχία πυρός καταλύθηκε, η ταχύτητα έπεσε στους δέκα κόμβους και η φυγή προς τα Στενά ήτανε η μοναδική διέξοδος.

Τόση ήτανε η επιθυμία και η αποφασιστικότητα του Κουντουριώτη, που μόνος του χωρίς την συνοδεία των άλλων πλοίων πλησιάζει επικίνδυνα και τίθεται υπό την άμεση απειλή των παράκτιων πυροβόλων , προσπαθώντας αν όχι να βυθίσει, τουλάχιστον και επιφέρει όσο μπορούσε περισσότερες ζημιές στον εχθρικό στόλο.  

Η νίκη θα ήτανε ολοκληρωτική με πιθανόν πολλές απώλειες από την πλευρά του εχθρού, εάν το σήμα του ΑΒΕΡΩΦ προς τον Ελαφρό Στόλο (τορπιλοβόλα) «επιτεθείτε εναντίον των Θωρηκτών» θα έφτανε στον προορισμό του. Δυστυχώς όμως επειδή λίγο πριν σταλεί το σήμα είχαν καταστραφεί, από τουρκική οβίδα, τα σύρματα της κεραίας το σήμα αυτό δεν έφθασε ποτέ στον προορισμό του.

Ο Τούρκος ναύαρχος Ραμίλ, ο οποίος παρεπεύθει στο εδώλιο του κατηγορουμένου στο Ναυτοδικείο της Κωνσταντινούπολης είχε δηλώσει ότι «εάν δεν έφευγα ο Κουντουριώτης θα με έθετε μεταξύ δύο πυρών».

Στις 10.15 η ναυμαχία είχε τελειώσει. Παύλος Κουντουριώτης, Σοφοκλής Δούσμανης, ο Αρχηγός του Στόλου και ο Κυβερνήτης του Θ/Κ Γ.ΑΒΕΡΩΦ κατορθώνουν σε λίγες μέρες να τρέψουν σε φυγή τον τουρκικό στόλο, να ελευθερώσουν τα ακριτικά νησιά και να μετατρέψουν το Αιγαίο σε Ελληνική λίμνη, άραγε σήμερα τι?

Σχεδόν όλο τον μήνα ο Τουρκικός στόλος μπαινόβγαινε στα Στενά χωρίς να τολμήσει να εμπλακεί σε ναυμαχία με το ΑΒΕΡΩΦ.    

     Ο πρώτος νεκρός των Βαλκανικών πολέμων στο Θ/Κ Γ.ΑΒΕΡΩΦ ήτανε ο Ποριώτης Κελευστής οιακιστής Ν. Κατιτζάρης ο οποίος την ώρα της μάχης πιστός στο καθήκον του, άφησε το οχυρό και έτρεξε άφοβα, από τον μεγάλο ενθουσιασμό που κατείχε αυτόν αλλά και όλο το πλήρωμα, στην ανοικτή γέφυρα για να εκτελέσει διαταγή του ναυάρχου του. Φ

Εχθρικό θραύσμα τον βρήκε και τον άφησε επί τόπου, μέσα στο πλοίο που τόσο αγαπούσε. Η νεκρώσιμη ακολουθία εψάλει στο παρεκκλήσι του ΑΒΕΡΩΦ στις 3.00 το μεσημέρι της επομένης 4 Δεκεμβρίου, δύο μέρες πριν την ονομαστική εορτή του. Η σωρός του ενταφιάστηκε στο μικτό νεκροταφείο το Μούδρου για να μήνη για πάντα πιστός υπερασπιστής, ακρίτας, στα ανατολικά σύνορα της Ελλάδος, στο νησί της Λήμνου που πριν από λίγο καιρό είχε απελευθερωθεί από τον Οθωμανικό ζυγό.

Στην κηδεία παρέστησαν για να αποδώσουν τις τελευταίες τιμές στον ήρωα νεκρό ο Ναύαρχος Π. Κουντουριώτης, ο Κυβερνήτης Σ. Δούσμανης, άγημα συναδέλφων του από το ΑΒΕΡΩΦ και αντιπροσωπίες από τα πλοία του Στόλου.

Στον τάφο του, δίπλα από την εκκλησία του νεκροταφείου, τοποθετήθηκε μαρμάρινος οβελίσκος από το Π.Ν. με το ανάλογο κείμενο. Φ

Το μικρό νεκροταφείο του Μούδρου φιλοξένησε για 83 χρόνια τον ηρωικό Ποριώτη υπαξιωματικό μέχρι τον Αύγουστο του 1995 που το Δημοτικό Συμβούλιο Πόρου κατόπιν προτάσεως του Δημάρχου κ. Σπ. Σπυρίδωνος διερμηνεύοντας και τα αισθήματα των συγγενών του Ν. Κατιτζάρη, αλλά και όλων τον κατοίκων του Πόρου, αποφάσισε σε συνεργασία με την Κοινότητα Μούδρου και το Αρχηγείο του Π. Ναυτικού να μεταφερθούν τα οστά του, δημοτική δαπάνη, στην πατρώα γη τον γονιών του και των παιδικών του χρόνων.

Πριν από την απομάκρυνσή τους από τον Μούδρο, τα οστά του ήρωα των βαλκανικών πολέμων έλαβαν την τελευταία απονομή τιμών με την επιμνημόσυνη τελετή που έγινε στην Μητρόπολη του Μούδρου παρουσία των αρχών της νήσου Λήμνου και των εκπροσώπων του Πόρου.

Στις 19 Αυγούστου τα οστά μεταφέρθηκαν στον Πόρο με κανονιοφόρο που διέθεσε το Π.Ν., συνοδεύοντάς τα εκ μέρους του Δήμου Πόρου ο ε.α. Αρχιπλοίαρχος και Πρόεδρος του Δ. Συμβουλίου κ. Γ. Αλιφέρης ο οποίος ήτανε υπεύθυνος και της όλης τελετής, μαζί με τον κ. Γ. Κ. Κατιτζάρη εκ μέρους της οικογενείας.

Στο νησί, με την άφιξη του σκάφους, υπεδέχθησαν τα οστά ο Δήμαρχος με το Δημοτικό Συμβούλιο, ο εκπρόσωπος του Αρχηγού Ναυτικού Αρχιπλοίαρχος Δ. Αλεξανδρόπουλος, η ηγεσία του Κ.Ε. ΠΟΡΟΣ, οι αρχές του τόπου και πλήθος κόσμου, ενώ η μπάντα του Π. Ναυτικού, η οποία είχε έλθει επί τούτου στο νησί, παιάνιζε τα καθιερωμένα εμβατήρια.

Η πομπή κατευθύνθηκε στο Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής, όπου την επομένη τελέσθηκε επιμνημόσυνη δέηση παρόντων όλων των επισήμων και κατοίκων του νησιού. Μετά την εκφώνηση των καθιερωμένων λόγων, στο κήπο των ηρώων τα οστά τοποθετήθηκαν σε ειδική κρύπτη, και καλύφτηκαν με ενεπίγραφη αναμνηστική πλάκα για να θυμίζει σε όλους το «υπέρ πάντων ο αγών για την ελευθερία της πατρίδος», ενώ η Μουσική παιάνιζε και εδώ τα κατάλληλα εμβατήρια, ενώ παράλληλα εγένοντο οι καταθέσεις στεφάνων ως η τελευταία πράξη της ιστορίας του ηρωικού τέκνου του Πόρου.

Ο Ν. Κατιτζάρης γεννήθηκε στον Πόρο το 1872. Ήτανε ένα από τα 8 παιδιά του Απόστολου και της Παρασκευής Κατιτζάρη. Μεγαλώνοντας σ' ένα νησί που η ιστορία του ήτανε στενά συνδεδεμένη με το Πολεμικό Ναυτικό, φυσικό ήτανε, όπως και των περισσότερων παιδιών της εποχής η σκέψη και η επιθυμία ήτανε να υπηρετήσουνε στο Ναυτικό. Έτσι και αυτός στα 18 του χρόνια κατατάσσεται και υπηρετεί γα 20 χρόνια σε διάφορα πλοία του Στόλου. Με την παραλαβή του Γ.ΑΒΕΡΩΦ γίνεται μόνιμο πλήρωμά του και γίνεται ένα με αυτό, υπηρετώντας με πάθος και αγάπη, τόσο για το πλοίο όσο και για την Πατρίδα, μέχρι την αποφράδα εκείνη ημέρα της 3ης του Δεκέμβρη.                                      

Γ. Αθανασίου

 


adv3